Ön Türklerde Antik Y-DNA Örnekleri

Bu yazımızda günümüz Türk halklarının ataları olan Hunlar ve Gök Türkler döneminden kalma antik Y-DNA örneklerini inceleyeceğiz. Allentoft’un 2015 yılı çalışmasından elde edilen verilere göre Rusya’nın Altay bölgesindeki Hun dönemi kurganlarında Q1a, R1a ve J2a örnekleri bulunmuştur. Gök Türk dönemine tarihlendirilen Sibirya Kytmanovo örneği ise J2a haplogrubuna mensuptur. Афанасьев‘in 2015’te yaptığı çalışmada Karadeniz’in kuzeyinde 8-9. yüzyıl Hazar dönemine tarihlendirilen Saltovo-Mayaki kültüründe G, J2a ve R1a örnekleri tespit edilmiştir. Daha önce Keyser’in 2003 yılında Moğolistan’ın kuzeyinde gerçekleştirdiği çalışmada Asya Hunları dönemine tarihlendirilen yaklaşık 27 mezarda yapılan incelemede C, E1b, I2, J, L, N, Q, R1a, R1b ve T haplogruplarına işaret eden veriler bulunmuştur. Sırayla bu verileri tablo halinde inceleyelim.

Altay ve Sibirya Örnekleri

Allentoft’un 2015 çalışmasına binaen yapılan analizler sonucu Altay ve Sibirya kurganlarında aşağıdaki Y-DNA haplogrupları (J2a, Q1a, R1a) bulunmuştur. Bu örneklerden birkaçının otozomal DNA yapısı da incelenmiş ve Turanid (Asya Hunları) oldukları saptanmıştır. [1][2][3][4] 

Örnek Konum Y-DNA Yaş veya Dönem Güvenilirlik Kaynaklar
RISE602 Sary-bel, Altay Dağı, Rusya J2a Asya Hunları,
MÖ 50
%100 Allentoft 2015
RISE492

Sabinka 2, Altay/Sibirya, Rusya

R1a Asya Hunları veya İskit %100 Allentoft 2015
RISE600 Verh-Uimon, Altay Dağı, Rusya Q1a Asya Hunları %100 Allentoft 2015
RISE601 Verh-Uimon, Altay Dağı, Rusya Q1a Asya Hunları %100 Allentoft 2015
RISE504 Kytmanovo, Altay/Sibirya, Rusya J2a Gök Türkler %100 Allentoft 2015

J2 örneğinin bulunduğu Sary-bel arkeolojik alanı ile ilgili verilen bilgilere göre ölen askerler silahları, at koşum takımları ve atlarıyla birlikte gömülmektedir. Kurganlardan çıkarılan yayların Hun tipi olduğu ve MÖ 2. – 5. yüzyıllar arasına tarihlendirildiği belirtilmektedir. Demir silahların mevcudiyeti nedeniyle Sary bel kurganının Bulan Koba kültürüne ait olduğu belirtilmektedir.[12] Bulan Koba kültürü kurganlarında kemik ve demir ok uçları, demirden yapılmış bıçak, kemer, at koşum takımları, silah vb eşyalar mevcuttur. Bulan Kuba kültüründeki Hun ve Gök Türk dönemi kurganlarda askerler atlarıyla birlikte defnedilmiştir.[11] Bulan Koba kültürüne ait olduğu belirtilen Sarı bel kurganlarında J2a y-haplogrubu bulunmuştur. İlgili örneğin otozomal gen yapısı da Türk veya Hun olduğunu göstermektedir. Altay bölgesinin kuzeyinde Kytamnovo arkeolojik alanındaki J2a örneği ise Gök Türk dönemine tarihlendirilmektedir. Antik örneğin bulunduğu mevki, Andronovo kültürünün devamı niteliğindedir. Andronovo kültürü yaklaşık olarak MÖ 900’de sona ermiştir. Altay’da Verh-Uimon kurganlarında bulunan Q1a örnekleri de Sary-bel J2a örnekleri ile aynı zamana ve kültüre tekabul etmektedir. Sibirya’da Sabinka 2 arkeolojik kültüründe bulunan R1a örneği ise Hun döneminden biraz daha eski olup İskit dönemine rastlamaktadır.

RISE602 ve RISE504 nolu Altay J2a örneklerinin otozomal DNA yapısını, F999965 ve F999962 ‘yi sorgulayarak, Gedmatch.com veritabanından elde edebilirsiniz.

Hazar Dönemi Örnekleri (Saltovo-Mayaki Kültürü) 

Ayrıca Karadenizin kuzeyinde Saltovo-Mayaki kültürüne ait 8. ve 9. yüzyıllara tarihlendirilen G, J2a ve R1a örnekleri bulunmuştur. Örnekler Hazar Türkleri dönemine tarihlendirilmektedir.[15] 

Örnek Konum Y-DNA Yaş veya Dönem Güvenilirlik Kaynaklar
A80410 Saltovo-Mayaki Kültürü G Hazarlar, 8. yy %100 Афанасьев 2015
A80411 Saltovo-Mayaki Kültürü J2a Hazarlar, 8. yy %100 Афанасьев 2015
A80301 Saltovo-Mayaki Kültürü R1a Hazarlar, 8. yy %100 Афанасьев 2015

Sarmat ve Alanlara Ait Y-DNA Hplogrubu Örnekleri 

Афанасьев‘in 2015’te yaptığı çalışmalarda Rusya’da Sarmatların 2. ve 3. yüzyıllarda hüküm sürdükleri sit alanlarında iki farklı J1 örneği bulunmuştur. J1 örnekleri Sarmatlar ile ilişkilendirilmektedir. Alanların MS 4.-6. yüzyıllarda hüküm sürdükleri bölgelerde bulunan Y-DNA örnekleri ise G2a ve R1a haplogruplarına mensuptur.[15]  

Selenge Irmağı ve Egyin Gol Örnekleri

En eski çalışmalardan biri Keyser’in 2003 yılında Moğolistan’ın kuzeyinde Selenge Irmağı yakınında Asya Hunları dönemine ait antik bir mezarlıktan elde edilen 27 örnektir. Keyser ve arkadaşları, makalelerinde tablo halinde antik örneklerin Y-STR değerlerini vermiştir. Elde edilen Y-STR değerlerine bakıldığında Asya Hunlarında çok sayıda Y-DNA haplogrubuna (C, E1b, I2, J, L, N, Q, R1a, R1b) rastlandığı ve genetik çeşitliliğin o dönemde de olduğu görülmektedir.[5] Makale ekinde verilen antik örneklerin Y-STR verileri, haplogrup hesaplayıcı programlar kullanılarak güvenilirlik oranlarıyla birlikte tablo haline getirilmiştir.

Örnekler Dönem/Yer Y-DNA Marker Sayısı Güvenilirlik Kaynaklar
25A Asya Hunları, Moğolistan Q1a 4 %58.3[6] Keyser 2003
26

Asya Hunları, Moğolistan

J1 9 %61.7[6] Keyser 2003
27 Asya Hunları, Moğolistan J 5 %91.4[6] Keyser 2003
28 Asya Hunları, Moğolistan I2b 8 %91[6] Keyser 2003
32A Asya Hunları, Moğolistan 3 Keyser 2003
36 Asya Hunları, Moğolistan I2a1 5 %83.5[6] Keyser 2003
46, 50, 52 Asya Hunları, Moğolistan I2a1 10 %45.4[6],
%72[7]
Keyser 2003
47, 53 Asya Hunları, Moğolistan I2a 9 %45.4[6] Keyser 2003
54 Asya Hunları, Moğolistan T 7 %45.8[6] Keyser 2003
57, 58 Asya Hunları, Moğolistan E1b1a 10 %84,8[6]  Keyser 2003
65 Asya Hunları, Moğolistan I2a 5 %91[6] Keyser 2003
69 Asya Hunları, Moğolistan N veya R1b 9 %51.2 veya
%48.8[6] 
Keyser 2003
70 Asya Hunları, Moğolistan R1a 10 %99[6]  Keyser 2003
72, 73 Asya Hunları, Moğolistan R1a 7 %99[6]  Keyser 2003
76, 81 Asya Hunları, Moğolistan 5, 4 Keyser 2003
84.1 Asya Hunları, Moğolistan N 7 %99[6]  Keyser 2003
84bis Asya Hunları, Moğolistan 5 Keyser 2003
88 Asya Hunları, Moğolistan N 8 %43.3[6]  Keyser 2003
94 Asya Hunları, Moğolistan Q 9 %38.4[6]  Keyser 2003
92 Asya Hunları, Moğolistan Q 10 %99[6]  Keyser 2003
95 Asya Hunları, Moğolistan L 10 %98.3[6]  Keyser 2003

Egyin Gol sit alanıyla ilgili bilgi veren Arkeolog Wright, Asya Hunlarının Egyin Gol’da istikrarlı, yarı sürekli yerleşim alanlarına sahip olduklarını ve bölge halkının tarım ve hayvancılıkla uğraştığını, ticari ve hiyerarşik bir sistemin de bulunduğunu belirtmektedir. Bölgede keçi, koyun ve at beslendiği, ayrıca ırmak kenarlarında tarım faaliyetlerinin sürdürüldüğünü ve geyik avı, balıkçılık benzeri avcılık faaliyetlerinin de yapıldığına dair arkeolojik buluntuların varlığından söz etmektedir. Tüm bu arkeolojik buluntulara göre tarih kitaplarında anlatılan tekdüze bilgilerin aksine, Asya Hunları sürekli göç eden bir halk değil; uygun gördükleri bölgelere uzun süre kalıcı olarak yerleşen, gerektiğinde yerleşim yerleri kuran, tarım, avcılık, hayvancılık ve ticaret ile uğraşan bir halk idi.[9] Wright’in arkeolojik manada verdiği bilgiler dikkate alındığında bu bölgede çok sayıda haplogrubun bulunması da Ön Türklerin tekdüze bir göçebe halk olmadığını, aksine çeşitli meslek erbabı insanlardan teşekkül ettiğini göstermektedir. Bu da bir bakıma Asya Hun İmparatorluğunun Asya genelinde kapsadığı nüfuz alanına ve gücüne işaret etmektedir.

Diğer Antik Moğolistan Örnekleri

Bunların dışında Moğolistan’da Asya Hun dönemine tarihlendirilen arkeolojik alanlarda elde edilen diğer Y-DNA bulguları şunlardır:

Örnekler Dönem/Yer Y-DNA Kaynaklar
[MNX2] Asya Hunları, Moğolistan C2 Kim (2010)
[MNX3]

Asya Hunları, Moğolistan

R1a Kim (2010)
[EG19] Asya Hunları, Moğolistan N Petrovski  (2006)
[EG112] Asya Hunları, Moğolistan Q Petrovski  (2006)

Sonuç ve Değerlendirme

Çalışmamıza sadece Moğolistan ve Altay bölgesindeki antik Y-DNA örnekleri (MÖ 500-MS 700) ile Türklerin bir zamanlar hüküm sürdükleri Doğu Avrupa’daki Hazar, Sarmat ve Alan dönemlerine ait örnekler dahil edilmiştir. Aynı dönemlerde elbette Ural-Volga, Kuzey Kafkasya, Aral çevresi, Tanrı Dağları ve Orta Asya’da yaşayan başka Türk boyları da vardı. Ural-Volga bölgesindeki örnekler genellikle Başkurtların ön ataları olan R1b ağırlıklı olup 3-4 bin yıl öncesine dayanan çok eski örneklerdir. Diğer taraftan Orta Asya gibi diğer bölgelerde henüz antik DNA çalışması yapılmadığı için sadece Moğolistan ve Altay/Sibirya bölgesine yazımızda yer verdik. Çok da eskiye gitmemek adına, günümüz Türklerinin öncüleri olan 2000 yıl önceki Hunlar ve 1500 yıl önceki Göktürkler ve 1200 yıl önceki Hazarlarla ilgili örnekler incelenmiştir. İleriki çalışmalarda biraz daha güneyde bulunan Ak Hunlar, Kuşhanlar ve yakın döneme ait Gök Türkler, Hazarlar vb dönemlere ait eski DNA örneklerinin de bulunmasını temenni ediyoruz.

Tüm bu çalışmalar sonucunda elde edilen veriler, günümüz Türkiye, Azerbaycan ve İran Türklerinde, Uygurlar, Kazaklar, Tatarlar, Özbekler, Türkmenler vb tüm Türk halklarında görülen haplogrup çeşitliliğinin Asya Hunlarında, Göktürklerde ve Hazarlarda da olduğunu göstermektedir. Her ne kadar Türklerde yönetici boyun hangi haplogruba mensup olduğu kesin olarak bilinmese de Oğuzları teşkil eden boylarda da çeşitli haplogrupların varlığı bilinmektedir.

Kaynaklar

[1] Allentoft et al (2015), Population genomics of Bronze Age Eurasia, Nature 522, 167–172 (11 June 2015) doi:10.1038/nature14507
[2] Chris R. (2015), J2a2-PH3085,SK1403: Ancient Altai, modern Uygur and Turkish, j2-m172.info
[3] Felix I. (2015), Ancient DNA Samples, Web: http://www.y-str.org/p/ancient-dna.html
[4] Jean Manco (2015), Ancient DNA Samples, www.ancestraljourneys.org
[5] Keyser et al (2003), Nuclear and Mitochondrial DNA Analysis of a 2,000-Year-Old Necropolis in the Egyin Gol Valley of Mongolia, Am J Hum Genet. 2003 Aug; 73(2): 247–260.
[6] Whit Athey’s Haplogroup Predictor, Equal Priors Mode, http://www.hprg.com/hapest5/hapest5a/hapest5.htm?order=num
[7] World Haplogroup & Haplo-I Subclade Predictor, http://members.bex.net/jtcullen515/haplotest.htm
[8] Kim et al (2010), A Western Eurasian Male Is Found in 2000-Year-Old Elite Xiongnu Cemetery in Northeast Mongolia, American Journal of Physical Anthropology, vol. 142, no. 3 (July 2010), pp. 429–440.
[9] Wright et al (2009), The Xiongnu settlements of Egiin Gol,Mongolia.
[10] Petrovski et al (2006), MALDI-TOF MS analysis of Y-SNPs in ancient samples, International Congress Series, vol. 1288, (April 2006), pp. 25-27.
[11] Kungurov et al (2014), The History of Discovery and Research of the Archeological Micro-Region of Tytkesken (the Left Bank of the Lower Part of the Katun River), http://elib.sfu-kras.ru/bitstream/2311/16764/1/09_Kungurov.pdf
[12] Соёнов В.И. (1999), Раскопки на могильнике Сары-Бел,  Горно-Алтайск.
[13] Oghuz Turks DNA Project, FTDNA
[14] Cengiz (2015), Iron Age Y-DNA and mtDNA Samples in Altai and Siberia.
[15] Афанасьев (2015), Хазарские конфедераты в бассейне Дона (археологические, антропологические и генетические аспекты)

İlhan Cengiz Hakkında Kısa Bilgi

İlhan Cengiz, genetik (Y-DNA, mtDNA haplogrupları ve otozomal genler) hakkında araştırmacı yazar. Yazara ulaşmak için: https://www.facebook.com/turkgenetik

5 yorum - Ön Türklerde Antik Y-DNA Örnekleri

  1. İyi güzel yazmışsınız da insanlar anlamaz haplogrup muş falan.
    Basitçe Türk Irkı Caucasoid Irk ile Mongoloid Irkın Avrasya üzerinde birleşmesiyle meydana gelmiştir diyoruz biz. Yani Türk Irkı Bir Avrasya Irkı. Kuzeyden Gelen çekik gözlü Sibiryalılar ile Aral Denizinin kuzeyindeki Beyaz Tenli topluluklar.
    Safkan Türklerin dış görünüşü de Mongoloidlerle Beyaz Irkın Arasındadır.

  2. “İyi güzel yazmışsınız da insanlar anlamaz haplogrup muş falan.” Tam olaraq bu fikirlere qatılıram.Mence bu meqaleni bir az daha sade dille anlatmaq lazımdır.Təşəkkürlər.

  3. salıh kaan // 5 Mart 2016 at 3:46 pm // Cevapla

    amerıkadaki kızıl derelıler turk olduna dair iddialar var bu konuda bılgınız varmıdır tşkkr

  4. safkan türkleri bence sınıflandıramayız çünkü bir ailede esmer kumral sarışın diye çeşitlilikler çok olmaktadır çünkü dediğin gibi avrasya ırkıyız.bebim ailem mesela yörügüz ve köy içi evlilikler hala devam etmekte. ve geneli kumral esmer ve sarışında bulunuyor. yüz tipi olarak sıraasıyla alpino-turanid ,eastmed-turanid ,turanid ,alpino yani kısaca geçiş ırkı olmamız sebebiyle çeşitli fenetipler görülüyor…

    • Sevgili Can, dna ile indirgendiğinde soyunun temelinde ne olduğunu öğreneceksin. zaten günümüze gelene kadar iklim, yeme içme gibi doğal değişikliklerden sebep dna da değişiklik oluyormuş.

Yorum yaz

Eposta adresiniz yalnızca editörler tarafından görülebilir. Yorumlar kontrol edildikten sonra yayımlanmaktadır. Küfür veya hakaret içeren yorumlar filtre nedeniyle otomatik silinir. Yorum sahiplerinin IP adresleri sunucuda kaydedilir. Bilimsel değeri olmayan veya ideolojik görüş içeren boş mesajlar yayımlanmaz.


*