Moğolların ve Tunguzların Genetik Yapısı

Bu yazımızda Moğolların ve Tunguzların genetik yapısı ele alınmaktadır.  Çalışmaya dahil edilen Moğol grubu halklar, Moğollar, Buryatlar ve Dağurlar; Tunguz grubu halklar ise Evenkler, Ulçiler, Sibeler ve Hezhenler (Nanay)’dir.

mogol

Bir Moğol kızı…

Genetik verilere göre, Moğol ve Tunguz grubu halkların birebir aynı gen karışımına sahip olmasalar da birbirlerine benzedikleri görülmektedir. Tarih boyunca Türklerle daha çok ilişkide bulunan Buryatlar ve Moğolların gen karışımlarının Tunguzlara nazaran daha çeşitli olduğu görülmektedir. En az çeşitlilik gösteren grup ise Tunguz dil ailesine mensup Evenklerdir. Ancak diğer Tunguz ve Moğol gruplarının aksine “East Siberia” (Doğu Sibirya) geni Evenklerde daha fazla görülür. Diğer taraftadan “Tungusic” (Tunguz) olarak adlandırdığımız gen ise Evenklerde daha düşük oranlarda görülür. Bu yönüyle Evenkler, Ural-Samoyed grubu halklara daha yakın durmaktadır.

Moğol ve Tunguz halklarının Türkmenlerle genetik olarak karşılaştırılması.

Moğol ve Tunguz halklarını Türkmenlerle genetik olarak karşılaştıran tablodan; Moğol, Buryat ve Dağurların, tarihi ilişkiler neticesinde Türklerden çeşitli otozomal genleri aldıkları anlaşılmaktadır. Moğolların Türklerden aldıkları genler, genel olarak West Eurasian (Caucasian, South Central Asian, European Early Farmer, European Hunter Gatherer, Ancestral North Eurasian gibi) genleridir. Türkler de Moğollarla olan ilişkileri neticesinde East Eurasian (Tungusic ve East Siberian) genlerini almışlardır.

Bir Buryat oğlu.

Bir Buryat oğlu.

TUNGUZLAR VE MOĞOLLARDA GÖRÜLEN OTOZOMAL GENLER: 

“Tungusic” olarak adlandırdığımız geni %62 oranında en fazla Tunguz grubu Ulçi halkı taşımaktadır. Daha sonra %51 oranında Moğol halklarından Daurlar ve Tunguz halklarından Hezhenler bu geni taşımaktadır. Bu gen %43 oranında Tunguz dilli Sibe halkında da yüksek oranda görülmektedir. Ancak Tunguz grubu Evenk halkında bu oran %27‘ye düşmektedir. Bu gen en fazla Tunguz halklarında görülmesi nedeniyle “Tungusic Altai” adıyla bilinmektedir.

Bir Daur (Dağur) kadını...

Bir Daur (Dağur) kadını…

“East Siberia” (Doğu Sibirya) adıyla bilinen gen, günümüzde en fazla %96 oranında Samoyed dil ailesine mensup Nganasan halkında görülmektedir. Bu gen, araştırmamıza dahil ettiğimiz halklar içerisinde en yüksek Tunguz grubu Evenk halkında %68 oranında görülse de diğer Moğol ve Tunguz halklarında %5 ilâ %26 arasında seyretmektedir. Bu oranlar, Samoyed halklarına göre daha düşüktür. Bu gen, Samoyed grubu Nenet halkında %63, Selkup halkında %52 oranında görülmektedir.

“Southeast Asia” (Güneydoğu Asya) adıyla bilinen gen, Moğol ve Tunguz halklarının Çinlilerle olan münasebetiyle ilişkilidir. Nitekim Çin’de yaşayan Moğol ve Tunguz gruplarında daha fazla görülür. Bu gruplar içerisinde en yüksek %33 Sibeler (Tunguz) ve %25 Daurlar (Moğol) bu gene sahiptir. Çinli Han halkı, bu gene %52 oranında sahiptir. Bu gen günümüzde en fazla Tibet-Birman dilli halklardan Ao Naga halkında %72, Naga halkında %68 oranında görülmektedir. Bu nedenle “Southeast Asia” adıyla anılmaktadır.

Bir Hezhen Ailesi...

Bir Hezhen Ailesi…

“Austronesian” geni Tunguz ve Moğol halklarında %10‘u geçmez. Bu gen en fazla Tayvanlı Amis halkında %99 oranında görülür. Amisler, Tayvan Aborjinleri olarak da bilinir ve dilleri Avustronezya dil grubuna mensuptur.

“Ancestral North Eurasia” veya “Ancestral Altaic” geni, Tunguz grubu halklarda pek görülmemekle birlikte Moğol grubu halklarda da %6‘yı geçmez. Bu gen en fazla %46 oranında Ural grubu Hantı halkında görülmesi nedeniyle “Ancestral North Eurasia” (Kuzey Avrasya) olarak adlandırılır. Bazı kaynaklar bu geni “Ancestral Altaic” olarak adlandırmaktadır. Bu gen, Ketler, Udmurdlar, Selkuplar, Nenetler ve Hakaslar gibi halklarda da %20 ‘den fazla görülür. Bu genin aynı zamanda Kafkasyalı Avarlar, Lezgiler ve Laklarda %8 ilâ %10 arasında görülmesi de ilgi çekicidir. Yine bu geni Nogay, Kumuk, Balkar, Karakalpak, Kazak, Kırgız ve Türklerde %4 ilâ %8 arasında görmek mümkündür.

evenki

Bir Evenki şamanı

“South Central Asia” veya “Ancestral North Indian” geni, en fazla Kalaş halkında ve Pakistan dolaylarında görülmesi nedeniyle bu adlarla anılmaktadır. Moğolların %3 ve Buryatların %1 oranlarında taşıdıkları bu gen, Tunguzlarda %1’in altında görülür. Bu gen, muhtemelen Türklerle olan münasebetlerle Moğollara geçmiştir.

“Caucasian” (Kafkasya) geni, en fazla Kafkasya’da yoğunluk kazanması nedeniyle bu adı almıştır. Bu gen, Türkiye, İran ve Orta Asya’da da yüksek oranlarda görülmektedir. Bu gene Moğollar %3, Sibeler ve Buryatlar ise %1 buçuk oranında sahiptir. Bu genin, Türklerle olan münasebetlerle Moğollara geçtiği düşünülmektedir.

“European Early Farmer” geni günümüzde en fazla %71 oranında Basklar ve %67 oranında Sardinyalı halklarda görülmektedir. Moğollar ve Buryatlar bu gene %1 oranında sahiptir. Bu gen Tunguzlarda %1’in altında görülmektedir. Moğol halkları bu geni eski Türklerden almıştır.

“European Hunter Gatherer” (Avrupalı Avcı Toplayıcı) genine günümüzde en fazla %64 Litvanyalılar ve %62 Estonya halkında rastlanmaktadır. Doğu Baltık halklarında yoğunluk kazanan bir gendir.  Bu otozomal gene Moğollar %3, Buryatlar, Ulçiler ve Sibeler %1 oranında sahiptir. Bu gen, Evenkler ve Nanaylarda görülmez. Bu gen, Moğol halklarına Türkler vasıtasıyla geçmiştir.

“Amerindian” (Amerikan Yerlisi) geni, en fazla Amerikan yerlilerinde bulunması nedeniyle bu adla anılmaktadır. Moğollarda Amerindian geni %1’i geçmez.

Bunlara ilave olarak Moğol ve Tunguz halkları, “Austronesian”, “Austroloid”, “Paleo Siberian” vb genleri de taşırlar.

MOĞOLLARIN VE TUNGUZLARIN GENETİK YAPISI 

Aşağıdaki haritada araştırmaya dahil edilen Moğol ve Tunguz halklarının genel olarak yaşadıkları bölgeleri görebilirsiniz.

mongolian-tungusic-languages-map

MOĞOLLAR‘ın baba hatları (y kromozomu bakımından), yaklaşık %28 oranında Türklerle ilişkili görülen haplogruplardan (G, J, N, Q, R) oluşur; otozomal gen yapısı itibariyle de yaklaşık %20 oranında West Eurasian (Kafkasoid) genlere sahiptirler. Bu noktada Moğolların, Gök Türkler ve Hunlar zamanında batıdan gelen Y-DNA haplogrupları (Türk budunları) vasıtasıyla “West Eurasian” genlerini aldıkları anlaşılmaktadır.

Moğollarda

Moğollarda en fazla görülen haplogrup %51,3 oranında C’dir. Buna ilave olarak Moğollarda genel olarak %15 oranında O haplogrubu, %11,9 oranında N haplogrubu, %6,3 oranında Q haplogrubu, %4,4 oranında R1b haplogrubu, %3,1 oranında J2 haplogrubu, %1,3 oranında J1 ve R1a haplogrupları ve %0,6 oranında G1 haplogrubu görülmektedir.  Bu haplogruplardan N, Q, R1b, J2, R1a, J1 ve G1 haplogrupları Batı Avrasya-Türk etkisini %28,9 oranında göstermektedir.

Moğollar, otozomal gen yapısı itibariyle yaklaşık %20 oranında West Eurasian genleri taşırlar.

Moğollar, otozomal gen yapısı itibariyle yaklaşık %20 oranında West Eurasian genleri taşırlar. West Eurasian, Kafkasoid olarak adlandırdığımız genlerdir ve genel olarak şunlardır: Caucasian, South Central Asian (Ancestral North Indian), European Early Farmer, European Hunter Gatherer, Ancestral North Eurasian (Ancestral Altaic) gibi… Haliyle bu genlerin Türkler vasıtasıyla Moğol coğrafyasına aktarıldığı düşünülmektedir.

BURYATLAR, Rusya’da yaşayan bir Moğol grubudur. Moğolca konuşan Buryatlar, otozomal DNA bakımından %12 oranında West Eurasian (Kafkasoid) gen taşımaktadırlar. Ancak Mongoloid gen oranı, Moğolistanlılara nazaran Buryatlarda daha fazladır. Buryat erkeklerinin %63,9’u C olarak sınıflanan y-kromozomunu taşırlar.

Buryatlar, Rusya'nın Sibirya bölgesinde Moğolistan sınırına yakın bölgelerde yaşarlar. Moğolca konuşan ve ağrılıklı olarak "East Eurasian" genler taşıyan bir halktır.

Buryatlar, Rusya’nın Sibirya bölgesinde Moğolistan sınırına yakın bölgelerde yaşarlar. Moğolca konuşan ve ağrılıklı olarak “East Eurasian” genler taşıyan bir Moğol halkıdır.

DAĞURLAR, Çin’de yaşayan Moğol kökenli bir etnik gruptur. Dağurların da diğer Moğol grupları gibi genetik yönden Tunguz Evenkilere nazaran daha karmaşık oldukları göze çarpmaktadır. Dağurlarda “Southeast Asia” geninin fazla olması, Çin halklarıyla olan etkileşimlerden olabileceği gibi paleolitik dönemlere de dayanabilir. Dağurların atayurdu, Baykal gölünün doğusundan Mançurya’ya kadar uzanan bölgedir.

Moğol dili konuşan Dağurlarda %25 oranında "Southeast Asian" (Güneydoğu Asya) geni görülmektedir. Bu da Dağurların Çinlilerle olan tarihsel ilişkilerine bağlanabilir.

Moğol dili konuşan Dağurlarda %25 oranında “Southeast Asian” (Güneydoğu Asya) geni görülmektedir. Bu da kısmen Dağurların Çinlilerle olan tarihsel ilişkilerine bağlanabilir.

HEZHENLER, Tunguz dili konuşan Mançuryalı bir halktır. Hezhenlerin genetik yapısını gösteren grafiği inceleyebilirsiniz.

Hezhenler, en fazla Tungusic ve Southeast Asian genlerini taşırlar.

Hezhenler, en fazla Tungusic ve Southeast Asian genlerini taşırlar.

ULÇİLER, Tunguz dil ailesine mensup Ulçi dilini konuşan ve Mançurya’nın kuzeyinde yaşayan bir Tunguz halkıdır. Ulçiler, en fazla %62 oranında “Tungusic” adlı geni ve %19,9 oranında “East Siberia” genini taşırlar. Dünyada en fazla Kamçatka yarımadasındaki İtelmenlerde görülen “Paleo Siberian” geni Ulçilerde %10,9 oranında mevcuttur. Uçiler, yaklaşık %3 oranında “West Eurasian” genlerine sahiptir.

Ulçiler, Tunguz grubu bir halktır. Aşırı oranda "East Eurasian" genlerini taşırlar.

Ulçiler, Tunguz grubu bir halktır. Aşırı oranda “East Eurasian” genlerini taşırlar.

EVENKİLER, diğer Tunguz halklarının aksine “East Siberian” adlı geni daha fazla taşırlar. Bilindiği gibi “East Siberian”  geni günümüzde en fazla Ural-Samoyed halklarında ve Evenkilerde görülmektedir. Bu yönüyle Evenkiler, diğer Tunguz halkları olan Ulçiler, Hezhenler ve Sibelerden kısmen farklılık göstermektedir. Evenkileri farklı yapan diğer bir husus ise, oldukça sade bir genetik yapıya sahip olmalarıdır. Evenkiler, %68 oranında “East Siberian”, %29 oranında “Tungusic” ve %1 oranında “Paleo Siberian” genlerine sahiptir. Evenkiler, Sibirya’da izole yaşam sürmeleri nedeniyle tıpkı Ulçiler gibi Türklerle etkileşime geçmemiş bir Tunguz halkıdır.

Evenkiler, Doğu Sibirya'da Krasnoyarsk, Saka Cumhuriyeti ve Evenk Otonom Bölgesinde yaşayan bir Tunguz halkıdır. Mançurya yakınındaki bölgelerde de yaşayan Evenkler, Evenlerle akraba bir topluluktur.

Evenkiler, Doğu Sibirya’da Krasnoyarsk, Saka Cumhuriyeti ve Evenk Otonom Bölgesinde yaşayan bir Tunguz halkıdır. Mançurya yakınındaki bölgelerde de yaşayan Evenkler, Evenlerle akraba bir topluluktur. Evenkler tümüyle “East Eurasian” genlerini taşırlar.

SONUÇ BÖLÜMÜ 

genetics-of-mongols-and-tungusic-people

Moğollar ve Tunguzlar iki ayrı grubu oluşturmaktadır. Moğollar, tarih boyunca Türklerle en fazla etkileşimde bulunan halklardan biri olmuştur. Bu nedenle Moğollarda %20 oranında “West Eurasian” genlerini görmek mümkündür. Ancak Türklerle fazla etkileşim halinde olmayan ve Kuzeydoğu Sibirya’da kopuk bir yaşam süren Evenkiler ve Ulçiler gibi Tunguz halklarının neredeyse hiç “West Eurasian” genlerini taşımadıkları görülmektedir.

Netice itibariyle, Hunlar ve Gök Türkler zamanında Altayların doğusuna göçen ve Moğolistan çevresinde ve Kuzey Çin’de bir süre hüküm süren göçebe Türk boyları Batı Avrasya genlerini etkileşim halinde oldukları Moğollara ve Buryatlara miras olarak bırakmışlar ve bir miktar Mongoloid geni de kendi bünyelerine katmışlardır. Yine bu verilerden anlaşıldığı üzere, genetik kompozisyon bakımından Moğollar ve Tunguzlar da saf bir ırk olmayıp, çok sayıda genden müteşekkil uluslardır. Ayrıca Moğolların ve Buryatların, Tunguz halklarına oranla daha fazla “West Eurasian” genlerini taşımaları, tarihte Türklerle daha fazla etkileşimde bulunmalarından kaynaklanır.

Kaynaklar

  1. MDLP K23b Averages.

 

İlhan Cengiz Hakkında Kısa Bilgi

İlhan Cengiz, genetik (Y-DNA, mtDNA haplogrupları ve otozomal genler) hakkında araştırmacı yazar. Yazara ulaşmak için: https://www.facebook.com/turkgenetik

Yorum yaz

Eposta adresiniz yalnızca editörler tarafından görülebilir. Yorumlar kontrol edildikten sonra yayımlanmaktadır. Küfür veya hakaret içeren yorumlar filtre nedeniyle otomatik silinir. Yorum sahiplerinin IP adresleri sunucuda kaydedilir. Bilimsel değeri olmayan veya ideolojik görüş içeren boş mesajlar yayımlanmaz.


*